Борышты қайта құрылымдау: кредитордан не сұрауға болады
Кредит немесе микроқарыз бойынша төлейтін ақша болмаса, кредитордан шарттың талаптарын өзгертуді сұрауға болады. Банктер туралы заң мен микроқаржылық қызмет туралы заң қарыз алушыға осы құқықты береді және кредиторды мерзімінде жауап беруге міндеттейді.
Төменде сипатталған жауап мерзімдері бар тәртіпті заң мерзімін өткізіп алумен және бұл туралы хабарламамен байланыстырады. Әзірге мерзімі өткен берешек болмаса, кредитордан қандай нұсқалар ұсынатынын сұраңыз.
Мерзімін өткізіп алу туралы хабарлама
Мерзімін өткізіп алу туындаған күннен бастап 10 күнтізбелік күннен кешіктірмей банк немесе МҚҰ бұл туралы сізге жазбаша хабарлауға міндетті. Хабарламада мерзімі өткен төлемдердің сомасы, төлемеудің салдары және шартты өзгертуді ұсыну құқығыңыз көрсетіледі (банктер туралы заң, 61-бап 1-тармақ; микроқаржылық қызмет туралы заң, 9-2-бап 1-тармақ).
Хабарлама жіберілген күннен бастап 30 күнтізбелік күн ішінде кредиторға жазбаша, оның қосымшасы арқылы немесе шартта көзделген өзге тәсілмен жүгінуге құқылысыз (банктер туралы заң, 61-бап 2-тармақ; МҚҰ туралы заң, 9-2-бап 2-тармақ).
Не сұрауға болады
| Қарыз алушының ұсынысы | Банк | МҚҰ |
|---|---|---|
| Сыйақы мөлшерлемесін төмендету | иә | иә |
| Ай сайынғы төлемді кемінде 50%-ға азайту | иә | иә, кемінде үш ай мерзімге |
| Негізгі борыш немесе сыйақы бойынша төлемдерді кейінге қалдыру | иә | иә |
| Өтеу әдісін немесе кезектілігін өзгерту, мысалы, алдымен негізгі борышты өтеу | иә | иә |
| Қарыз мерзімін өзгерту | иә | иә |
| Мерзімі өткен борышты немесе сыйақыны кешіру, тұрақсыздық айыбының күшін жою | иә, комиссиялардың да күшін жою | иә |
| Шетел валютасындағы қарызды теңгеге ауыстыру | иә | — |
| Ипотекадағы жылжымайтын мүлікті өз бетінше сату немесе төлемнің орнына мүлікті беру | иә | иә |
Заң өтініште мерзімін өткізіп алу себептерін, ағымдағы кірістеріңізді және өтінішіңізді негіздейтін басқа да мән-жайларды көрсетуді талап етеді. Өтінішке қоса берілетін құжаттар тізбесін ҚНРДА белгілейді, оны кредитордан нақтылаңыз (банктер туралы заң, 61-бап 2-тармақ).
Жауапты қанша күту керек
Кредитор өтінішті алған күннен бастап 15 күнтізбелік күн ішінде оны қарауға және сізге үш шешімнің бірін жазбаша хабарлауға міндетті (банктер туралы заң, 61-бап 3-тармақ; МҚҰ туралы заң, 9-2-бап 3-тармақ):
- Сіз ұсынған өзгерістерге келісім.
- Қарсы ұсыныс.
- Себептерінің уәжді негіздемесі бар бас тарту.
Өтініш қаралып жатқанда кредитор бүкіл қарызды мерзімінен бұрын қайтаруды талап етуге құқылы емес. Қарсы ұсыныстан кейін 30 күнтізбелік күн ішінде келісе алмасаңыз, бұл бас тарту болып есептеледі. Екі тарап та келіссе, бұл мерзімді ұзартуға болады (банктер туралы заң, 61-бап 6-тармақ; МҚҰ туралы заң, 9-2-бап 3-3-тармақ).
Банкке берілетін әдеттегі жолданымдарды қараудың 15 жұмыс күні мерзімі қайта құрылымдау туралы өтініштерге қолданылмайды (банктер туралы заң, 64-бап 2-тармақ).
Кредитор қашан келісуге міндетті
Банк кемінде үш ай мерзімге ай сайынғы төлемді кемінде 50%-ға азайтуға немесе төлемдерді кейінге қалдыруға міндетті. МҚҰ төлемді кемінде үш ай мерзімге кемінде 50%-ға азайтуға немесе төлемдерді кейінге қалдыруға міндетті. Бұл мына екі талап бір мезгілде орындалса қолданылады:
- тұрғын үй қатынастары туралы заң бойынша халықтың әлеуметтік осал топтарына жатасыз немесе төтенше жағдай енгізуге негіз болған мән-жайлардың салдарынан зардап шектіңіз;
- жүгінер алдындағы екі айдағы орташа айлық кірісіңіз 12 айдағы орташа кіріспен салыстырғанда 30%-дан астам төмендеді немесе атаулы әлеуметтік көмек аласыз.
Банк мұндай өзгерістер үшін комиссиялар мен басқа төлемдерді алуға құқылы емес. Негіздер: банктер туралы заң, 61-бап 4, 5-тармақтар; МҚҰ туралы заң, 9-2-бап 3-1, 3-2-тармақтар.
Кредитор бас тартса
Омбудсман. Бас тартудан кейін немесе келісу мүмкін болмағаннан кейін 15 күнтізбелік күн ішінде кредиторды бір мезгілде хабардар ете отырып, омбудсманға жүгінуге болады:
- микрокредит бойынша — микроқаржы омбудсманына (МҚҰ туралы заң, 9-2-бап 4-тармақ);
- банктік қарыз бойынша — банк омбудсманына (банктер туралы заң, 132-бап 5-тармақ).
Омбудсманға кредиторға жүгінгеннен кейін ғана жүгінеді. Микроқаржы омбудсманы шағымды МҚҰ-ға жүгініп, келісе алмағаныңыздың дәлелдерін ұсынсаңыз ғана қарайды. Сондықтан өтініштің көшірмесі мен жауапты сақтаңыз. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап банктік қарыздар бойынша қаржы омбудсманы жұмыс істей бастайды, оған үш ай ішінде жүгінуге болады (банктер туралы заң, 61-бап 7-тармақ, 135-бап). Микрокредиттер үшін осы күннен бастап микроқаржылық қызмет туралы заңның 9-2-бабы 4-тармағының жаңа редакциясы қолданылады.
Бірнеше кредитор. Екі және одан көп банк, МҚҰ немесе коллектор алдында кепілсіз тұтынушылық қарыздар немесе микрокредиттер бойынша мерзімі өткен берешегіңіз болса, арнаулы платформа арқылы берешекті ұжымдық реттеуге жүгінуге болады. 2026 жылғы 1 шілдеден бастап оны банк омбудсманы жүргізеді (банктер туралы заң, 61-бап 9-тармақ, 135-бап 5-тармақ).
Реттеуші. Банк немесе МҚҰ үстінен ҚНРДА-ның онлайн-қабылдау бөлмесіне шағым беруге болады.
Тағы не ескеру керек
- Кредиторға жүгінбесеңіз немесе келісе алмасаңыз, МҚҰ борышты коллекторлық агенттікке беруге немесе сотқа жүгінуге құқылы (МҚҰ туралы заң, 9-2-бап 5-тармақ). Қарыз алушы жүгіну құқығын пайдаланбаса, банк борышты коллекторларға береді (банктер туралы заң, 61-бап 11-тармақ). Банк заңдағы ерекшеліктерді қоспағанда, келіссөздер кезінде де шоттардағы ақшаны есептен шығаруға құқылы (банктер туралы заң, 61-бап 10-тармақ). Тұрақсыздық айыбының шектері мерзімін өткізіп алу туралы нұсқаулықта сипатталған.
- Іс банкроттыққа жетсе кредитордың бас тартуы немесе өтінішіңіздің көшірмесі қажет болады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап жасалған шарттар бойынша борышты реттеуге әрекет жасау — бұл рәсімге қойылатын талаптардың бірі.
- Банк алдында 30 күннен астам немесе МҚҰ алдында 50 күннен астам мерзімі өткен берешек болса, ескі қарызды өтеуге жаңа қарызды тек жақсарту талаптарымен алуға болады. Нұсқаларды қалай салыстыру керектігін қайта қаржыландыру туралы нұсқаулықтан оқыңыз.
- Кейінге қалдыру мен ұзағырақ мерзім әдетте артық төлемді көбейтеді. Жаңа кестені кредит калькуляторында есептеңіз.
Жаңартылды: 03.11.2026