ЖТСМ: бұл не және оған неге қарау керек

ЖТСМ (сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесі) қарыздың нақты құнын жылдық пайызбен көрсетеді. Сыйақы мөлшерлемесінен айырмашылығы, ол міндетті төлемдер мен олардың мерзімдерін ескереді. Ұсыныстарды салыстырғанда мөлшерлемеге емес, ЖТСМ-ге қараңыз.

Қалай есептеледі

Формула ҚНРДА № 44 Қағидаларының 11-тармағында берілген. ЖТСМ — қарыз алушы төлейтін барлық сома берілген күнге қайта есептегенде оның алғанына тең болатын мөлшерлеме. Жыл әрдайым 365 күн деп есептеледі, нәтиже жүздікке дейін дөңгелектенеді. Оны ЖТСМ калькуляторында есептеуге болады.

Не кіреді: негізгі борыш, сыйақы, комиссиялар және қарызды беруге және оған қызмет көрсетуге байланысты, мөлшері мен мерзімі шарт жасасқан кезде белгілі басқа төлемдер.

Не кірмейді: шартты бұзғаны үшін тұрақсыздық айыбы мен айыппұлдар, сондай-ақ қағидаларда тікелей аталғандардан басқа үшінші тұлғаларға төленетін төлемдер.

Шекті мәндер

2026 жылғы 16 мамырдан бастап қолданылады (ҚНРДА-ның № 84 және Ұлттық Банктің № 51 қаулысы):

Қарыз түрі	ЖТСМ шегі
Микрокредиттер	46%
45 күнге дейінгі және 45 АЕК-ке дейінгі микрокредиттер	күніне 0,3%-дан аз, бірақ 179%-дан аспайды
Кепілсіз банк қарыздары	46%
Кепілі бар банк қарыздары	35%
Ипотекалық тұрғын үй қарыздары	25%

2026 жылы АЕК 4 325 ₸-ге тең, сондықтан 45 АЕК — 194 625 ₸. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ипотека бойынша шек қарыз бен кепіл құнының арақатынасына байланысты болады: 20% немесе 25%.

ЖТСМ неге артық төлемге тең емес

Артық төлем — бұл ақша: қанша артық қайтаратыныңыз. ЖТСМ — мерзімге де байланысты жылдық мөлшерлеме.

Қарыз	Мерзім	Қайтару	Артық төлем	ЖТСМ
50 000 ₸, күніне 0,29%	30 күн	54 350 ₸	4 350 ₸ (8,7%)	175,93%
1 000 000 ₸, жылдық 20%	24 ай	1 221 499,31 ₸	221 499,31 ₸ (22,15%)	21,94%

Екінші қарыздың пайыздық артық төлемі жоғары, ал ЖТСМ әлдеқайда төмен: ол уақыт бірлігіне шаққанда арзанырақ. Ақшаны қалай есептеу керектігін артық төлем туралы нұсқаулықта айтамыз.

ЖТСМ-ді қайдан іздеу керек

ЖТСМ шартта міндетті, сондай-ақ сыйақы мөлшері көрсетілген жарнамада да міндетті. Ұйымдар оны мөлшерлемемен бірге жариялайды. Мөлшерлеме ЖТСМ-сіз көрсетілсе, мәнін кредитордан сұраңыз.