Кредиттік тарих: қалай тексеруге және түзетуге болады

Кредиттік тарих — банктер, МҚҰ және басқа ұйымдар кредиттік бюроларға беретін қарыздарыңыз бен төлемдеріңіз туралы мәліметтер. Кредитор қарыз беру-бермеуді соған қарап шешеді. Тарихты кредитке өтінім беру алдында және алаяқтардан қорғану үшін анда-санда тексеріп тұрған жөн: есепте сіздің атыңызға рәсімделген әр қарыз көрінеді.

Кредиттік бюролар

Кредиттік бюролар — ҚНРДА-ның рұқсатымен жұмыс істейтін коммерциялық ұйымдар. Ерекшелік біреу ғана: дауыс беретін акцияларының бәрі Ұлттық Банкке тиесілі мемлекет қатысатын кредиттік бюро (кредиттік бюролар туралы заң, 6-бап).

• Мемлекеттік кредиттік бюро (МКБ) — мемлекет қатысатын бюро. Банктер мен МҚҰ онымен шарт жасасуға және оған қарыз алушылар туралы мәліметтер беруге міндетті (19-бап 2-тармақ).
• Бірінші кредиттік бюро (БКБ) — коммерциялық бюро, есеп 1cb.kz сайты мен қосымшасында беріледі.

Коммерциялық бюроларға кредиторлар мәліметтерді тек сіздің келісіміңізбен береді (19-бап 2-тармақ), сондықтан әр бюроның есебі әртүрлі болуы мүмкін.

Есепті қалай тегін алуға болады

Күнтізбелік жыл ішінде бір рет өзіңіз туралы кредиттік есепті тегін алуға құқылысыз (21-бап 2-тармақ). Өз кредиттік скорингіңізді, яғни бюроның тарихыңыз бойынша берген бағасын да тегін білуге болады (21-бап 2-1-тармақ). Қайталап берілетін есептерді бюро өз тарифтері бойынша беруі мүмкін (30-бап).

• МКБ: eGov Mobile қосымшасы, «Басты бет» → «Сервистер» → «Кредиттік және сақтандыру тарихы бойынша нұсқаулық» (орыс тіліндегі интерфейсте «Главная» → «Сервисы» → «Гид кредитной и страховой истории»). МКБ деректері бойынша, онда өз есебіңіз тегін беріледі, ал скоринг «Кредиттеу» → «Скорбалл» бөлімінде орналасқан (орысша «Кредитование» → «Скорбалл») (МКБ: сұрақтар мен жауаптар).
• БКБ: 1cb.kz сайты мен қосымшасы.
• egov.kz порталы: «Дербес кредиттік есепті алу» («Получение персонального кредитного отчёта») қызметі. Бұл тәсілдің құнын қызмет бетінен тексеріңіз.

Заңда тікелей аталған жағдайларды қоспағанда, кредитор есебіңізді тек сіздің келісіміңізбен алады (17-бап 1-тармақ, 29-бап 1-тармақ).

Есепте не көрінеді

• Әр қарыз бойынша борыш сомасы және кепілгерліктер мен кепілдіктерді қоса алғандағы борыштың жалпы сомасы.
• Берілген күні, кесте бойынша және іс жүзіндегі өтеу күндері, кепіл.
• Шарт жасалған күнгі сыйақы мөлшерлемесі және ЖТСМ.
• Борышты қайта құрылымдау немесе талаптарды өзгертуден бас тарту.
• Теріс ақпарат: 90 күнтізбелік күннен асатын мерзімі өткен берешек немесе банкроттық (1-бап 13-3-тармақша).
• Күнтізбелік жыл ішінде есебіңізді кім және қашан сұратқаны (29-бап 5-тармақ).
• Соңғы бір айдағы қарызға берген өтінімдеріңіз (29-бап 5-1-тармақ).
• Әр жазбаны кім және қашан бергені (29-бап 6-тармақ).
• Кредит алудан ерікті түрде бас тартуды белгілегеніңіз (егер белгілесеңіз).

Мәліметтерді банктер мен МҚҰ ғана емес, коллекторлық агенттіктер мен тауарларды кредитке сататындар да береді, ал коммуналдық қызмет көрсетушілер мерзімі өткен борыштар туралы мәлімет береді (18-бап 1-тармақ, 24-бап).

Банк немесе МҚҰ жаңа қарыз туралы мәліметті бюроға бір жұмыс күні ішінде, ал кез келген өзгерісті 10 жұмыс күні ішінде береді. Коллекторлық агенттіктер өзгерістерді 30 күнтізбелік күн ішінде береді (19-бап 2-тармақ 8-тармақша). Борышты өтесеңіз де, ол есепте қалып қойса, алдымен осы мерзімдердің өткен-өтпегенін тексеріңіз.

Тарих қанша сақталады

Кредиттік бюро адам туралы мәліметтерді ол туралы соңғы ақпарат алынған күннен кейін бес жыл бойы сақтайды (14-бап 2-тармақ). Мерзімін өткізіп алу туралы анық жазбаны одан ерте алып тастау мүмкін емес: заң тек анық емес мәліметтерді түзетуге мүмкіндік береді. Тарихты ақыға «тазартып» беру туралы ұсыныстар — сақ болу керек екенінің белгісі.

Мерзімі 90 күннен астам өткізіп алынған кредит жабылғаннан кейін 12 ай ішінде басқа кредиттер бойынша мерзімі 30 күннен астам өткізіп алынбаса, МКБ бұл кредитті «оңалтылған» («реабилитирован») мәртебесімен белгілейді. Бұл ретте мерзімін өткізіп алу туралы мәліметтер тарихта қала береді (МКБ: сұрақтар мен жауаптар).

Қатені қалай түзетуге болады

1. Есептен қате жазбаны және оны берген ұйымды табыңыз.
2. Осы ұйымға немесе кредиттік бюроға өтініш беріңіз. Тегіңізді, атыңызды, әкеңіздің атын, тұрғылықты жеріңізді, жеке басыңызды куәландыратын құжаттың деректерін, қандай мәліметтерге дау айтатыныңызды көрсетіп, анық ақпарат беруді талап етіңіз. Өтінішке қол қойып, құжаттардың көшірмелерін, мысалы, өтелгені туралы анықтаманы қоса беріңіз (31-бап 1-тармақ).
3. Жауап 15 жұмыс күні ішінде беріледі. Қате расталса, ұйым 10 жұмыс күні ішінде бюроға дұрыс мәліметтерді береді, ал бюро түзетілген есепті береді. Мәліметтер дұрыс болса, сізге дереккөзі көрсетілген жазбаша бас тарту жіберіледі (31-бап 2–4-тармақтар).
4. Бас тартылғаннан кейін қайта берілген өтінішті қарау шығындары сізге жүктеледі, шығындар туралы дауды сот шешеді (31-бап 5-тармақ).

Қатені бюроның өзі жіберсе, түзетілген есепті ол қате анықталған кезден бастап бес күнтізбелік күн ішінде береді (17-бап 1-тармақ 4-тармақша). Есепте сіз алмаған қарыз болса, кредиторды тексеру туралы нұсқаулықтағы қадамдар бойынша әрекет етіңіз.

Мерзімін өткізіп алу қалай әсер етеді

• Қарыз немесе микрокредит бойынша мерзімі 30 күнтізбелік күннен асқан берешегіңіз болса, банк тұтынушылық қарыз беруге құқылы емес (банктер туралы заң, 58-бап 16-тармақ). МҚҰ үшін шек — 50 күнтізбелік күннен асуы (микроқаржылық қызмет туралы заң, 7-бап 3-тармақ). Ерекшелік — талаптарды жақсартатын қайта қаржыландыру.
• 90 күннен асқан мерзімі өткен берешек есепке теріс ақпарат ретінде түседі.

Төлейтін ақша болмаса не істеу керектігін мерзімін өткізіп алу туралы нұсқаулықта айтамыз.