Коллекторлар: оларға не істеуге болады және неге тыйым салынған
Коллекторлық агенттік — ҚНРДА тізіліміндегі, банкпен немесе МҚҰ-мен жасалған шарт бойынша борышты сотқа дейін өндіріп алатын заңды тұлға. Оның құқықтары мен тыйымдары коллекторлық қызмет туралы заңда жазылған. Борыш коллекторға берілсе де, оны қайтаруға міндеттісіз, бірақ агенттік сізбен тек заң ережелері бойынша сөйлесе алады.
Борышты кім талап ете алады
- Кредитордың өзі — банк немесе МҚҰ.
- Кредитормен жасалған шарт бойынша коллекторлық агенттік. Бұған қарыз шартыңызда мерзімін өткізіп алған кезде кредитордың коллекторды тарту құқығы көзделген жағдайда ғана жол беріледі (4-бап 2-тармақ). Банк пен МҚҰ сотқа дейін өндіріп алу үшін коллекторлық агенттіктер мен сервистік компаниялардан басқа делдалдарды тартуға құқылы емес (банктер туралы заң, 61-бап 13-тармақ, микроқаржылық қызмет туралы заң, 9-2-бап 6-тармақ).
- Борыш бойынша құқық (талап) басқаға берілген жаңа кредитор. Тұтынушылық қарыз бойынша құқықты мерзімін өткізіп алу қатарынан 90 күнтізбелік күннен асқанда, ипотекалық қарыз бойынша 180 күннен асқанда басқаға беруге болады (банктер туралы заң, 61-бап 11-тармақ; микроқаржылық қызмет туралы заң, 9-2-бап 5-тармақ). МҚҰ-ның тұтынушылық микрокредиті бойынша құқықты 2027 жылғы 1 мамырға дейін коллекторлық агенттікке беруге тыйым салынған (9-1-бап 5-2-тармақ). Жаңа кредитор бастапқы кредиторға қойылған шектеулерді сақтауға міндетті (банктер туралы заң, 63-бап 11-тармақ; микроқаржылық қызмет туралы заң, 9-1-бап 10-тармақ).
Өзін коллектор деп атауға және атауында «коллекторлық агенттік» деген сөздерді пайдалануға тек тізілімдегі ұйым ғана құқылы, бұл сөздерді қысқартуға болмайды (коллекторлық қызмет туралы заң, 3-бап 2-тармақ).
Сізге кім хабарласып тұрғанын қалай тексеруге болады
- Борыш агенттікке берілген күні кредитор бұл туралы сізге хабарлайды және агенттікті, оның мекенжайын және борышкерлермен байланысуға арналған телефондарын атайды (банктер туралы заң, 61-бап 11-тармақ; микроқаржылық қызмет туралы заң, 9-2-бап 5-тармақ). Борыш бойынша құқық басқаға берілетіні туралы сізге алдын ала, ал берілгеннен кейін 30 күнтізбелік күн ішінде жаңа кредитордың деректемелерімен тағы бір рет хабарланады (банктер туралы заң, 63-бап 10-тармақ; микроқаржылық қызмет туралы заң, 9-1-бап 8-тармақ).
- Әр байланыс кезінде қызметкер агенттікті және оның мекенжайын, өзінің тегін, атын, әкесінің атын және лауазымын, сондай-ақ кредиторды атауға міндетті (5-бап 2-тармақ).
- Борыш мөлшері туралы құжатты және агенттіктің өкілеттігі туралы құжаттардың көшірмелерін талап етуге құқылысыз (5-бап 2-тармақ).
- Коллекторлық агенттіктердің тізілімін ҚНРДА өз сайтында орналастырады (№ 49 қағидалар, 11-тармақ). Атауы мен БСН-ін салыстырыңыз.
Борыш сатылмай, тек өндіріп алу үшін агенттікке берілген болса, агенттік борышты өтеу есебіне сізден ақша немесе мүлік қабылдауға құқылы емес (5-бап 5-тармақ). Кредитордың деректемелеріне төлеңіз.
Қашан және қаншалық жиі хабарласуға болады
| Не | Шектеу |
|---|---|
| Уақыт | жұмыс күндері жергілікті уақытыңыз бойынша 8:00-ден 21:00-ге дейін |
| Агенттіктің бастамасымен қоңыраулар | бір жұмыс күнінде үш реттен аспайды |
| Агенттіктің бастамасымен жеке кездесулер | аптасына үш реттен және бір жұмыс күнінде бір реттен аспайды |
| Тәсілдер | агенттік нөмірлерінен қоңыраулар, кездесулер, хаттар, SMS және басқа хабарлар, интернет |
Жұмыс күндері — демалыс және мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден жұмаға дейінгі күндер (5-бап 2-тармақ). Осы аралықтың ішінде агенттікке жеке жүгініп, өзіңізге ыңғайлы уақытты таңдауға болады. Борышкер өз міндеттерін бұзса, мысалы, мекенжайы мен байланыс деректерінің өзгергенін хабарламаса немесе сұрау бойынша кірістері мен мүлкі туралы мәліметтерді ашпаса, байланыс саны бойынша шектеулер оған қолданылмайды, ал уақыт бойынша шектеулер сақталады (5-бап 2-тармақ, 16-бап 2-тармақ).
Агенттік әр сөйлесуді жазып алады және жазбаны алты ай сақтайды (15-бап 1-тармақ). Сіз де сөйлесулерді жазып алуға құқылысыз (16-бап 1-тармақ).
Туыстар, әріптестер, көршілер
Агенттік басқа адамдарға тек сіздің қайда екеніңізді және сізбен қалай байланысуға болатынын білу үшін ғана және бұл талап қарыз шартыңызда болса ғана хабарласа алады. Бұл адамға ол тек агенттіктің атауын, қызметкердің тегін, атын, әкесінің атын және лауазымын, сондай-ақ сіздің тегіңізді, атыңызды, әкеңіздің атын хабарлайды. Адам қарым-қатынастан бас тартса, тіпті ауызша бас тартса да, онымен байланысуға болмайды (5-бап 4-тармақ).
Неге тыйым салынған
- Борыштың мөлшері, сипаты және пайда болу негіздері туралы жаңылыстыру.
- Өзінің тегін, атын, әкесінің атын, жұмыс орнын немесе лауазымын жалған айту.
- Ар-намысқа нұқсан келтіретін мәліметтерді тарату және мүліктік зиян келтіруі мүмкін мәліметтерді жария ету.
- Күш қолдану, мүлікті жою немесе бүлдіру қатерін төндіру, қорлау, бопсалау, жалған құжаттар жасау.
- Борышты ақшаның орнына мүлікпен өтеуді талап ету.
- Заңда жоқ байланыс тәсілдерін пайдалану.
Негіз: 5-бап 5 және 5-1-тармақтар. Өміріңізге және денсаулығыңызға қатер төнсе, дереу полицияға жүгініңіз.
Коллектордағы борыш өспейді
Борыш өндіріп алу үшін агенттікте тұрған кезде кредитор сотқа жүгінуге, осы кезең үшін сыйақы талап етуге және тұрақсыздық айыбын есептеуге құқылы емес (коллекторлық қызмет туралы заң, 6-бап 5-тармақ; банктер туралы заң, 61-бап 11-тармақ; микроқаржылық қызмет туралы заң, 9-2-бап 8-тармақ).
Агенттік борышты сатып алса, ол шартыңызда жоқ төлемдерді алуға құқылы емес. Сіздің сұрауыңыз бойынша ол айына бір реттен асырмай, 10 жұмыс күні ішінде борыш қалдығын тегін хабарлайды, ал борыш толық өтелгеннен кейін 10 күнтізбелік күн ішінде берешектің жоқ екені туралы анықтама береді (15-бап 1-тармақ).
Қалай келісуге болады
Алғашқы байланыс кезінде агенттік қарыз талаптарын өзгертуді сұрау құқығыңыз туралы хабарлайды. Өтініш 30 күнтізбелік күн ішінде беріледі, агенттік оны 10 күнтізбелік күн ішінде кредиторға жібереді, кредитор 15 күнтізбелік күн ішінде жауап береді (6-бап). Борышты агенттік сатып алған болса, кез келген уақытта жүгінуге болады, жауап 15 күнтізбелік күн ішінде беріледі. Бас тартылса, 15 күнтізбелік күн ішінде микроқаржы немесе банк омбудсманына жүгінуге болады (6-1-бап). Нені сұрауға болатыны туралы толығырақ — қайта құрылымдау туралы нұсқаулықта. Нақты қанша төлей алатыныңызды қалай есептеуге болатынын мерзімін өткізіп алу туралы нұсқаулықта айтамыз.
Қайда шағымдану керек
- Дәлелдерді жинаңыз: күндер, уақыт, нөмірлер, сөйлесу жазбалары.
- ҚНРДА-ға шағым беріңіз: заң борышкерге бұл құқықты тікелей береді (16-бап 1-тармақ, 17-бап 2-тармақ). Жолданымды ҚНРДА-ның онлайн-қабылдау бөлмесі арқылы жіберуге болады. Агенттікке нұсқама жіберілуі, одан қызметкерді шеттету талап етілуі немесе ол тізілімнен шығарылуы мүмкін (18-бап).
- Борыш сомасымен келіспесеңіз, оған толық немесе ішінара, оның ішінде сотта дау айтыңыз (16-бап 1-тармақ).
- Қорқытса және күш қолданса, полицияға жүгініңіз.
Жаңартылды: 03.11.2026